Marleen Stelling over rouwrituelen en veerkracht

Een dierbare verliezen is ingrijpend en maakt allerlei gevoelens los. Een beetje houvast en een hoop veerkracht helpen het verlies een plekje te geven. Op een begraafplaats komen verhalen van overledenen tot leven en vinden nabestaanden troost door herinneringen op te halen.

“Rouwen legt het meest persoonlijke in ons bloot”

We ontmoeten Marleen Stelling (EO-presentator en theoloog) in een park in Utrecht, waar zij vaak met haar zoontje speelt. Zingeving en veerkracht zijn grote thema’s in haar leven, iets wat mooi tot uiting komt in het tv-programma dat zij presenteert: Ik mis je. Daarin spreekt ze met veel mensen over het verlies van een dierbare. Terwijl we in een koffietentje onze handen warmen aan een kop cappuccino, deelt Marleen haar gedachtes over verlies, rouwen en veerkracht.

In Ik mis je spreek je mensen die een dierbare zijn verloren. Hoe is dat voor je?

“Ik ontmoet nabestaanden, soms spontaan, op een begraafplaats. Meegaan naar de plek waar mensen begraven zijn, is intiem. De gesprekken die we voeren zijn niet altijd zwaar, mensen delen ook liefdesverhalen of de mooiste herinneringen aan vroeger. Ruimte voor verdriet en ongemak is er natuurlijk ook, ik probeer zonder oordeel te luisteren. Laatst stond ik tegenover een echtpaar en toen de man de woorden niet kon vinden, streelde zijn vrouw met haar duim over zijn hand.

Ik benader een gesprek vanuit nieuwsgierigheid en omdat ik de processen wil begrijpen. We willen met het programma laten zien dat je op een begraafplaats ook het leven viert en daarop terugblikt. Maar dat kan alleen als de andere kant er ook mag zijn, de rouw en het verdriet.”

Rituelen zijn voor mensen belangrijk voor het rouwproces. Zie je dit terug in het programma en denk je dat het geloof nog een grote rol speelt?

“Een kaarsje aansteken voor een dierbare is heel gebruikelijk. Het illustreert goed het rouwproces: het is donker, je ziet niks. Dan steek je een kaarsje aan en verschijnt er een kleine lichtbron. Er gebeurt iets in je hart en in je hoofd, je voelt het in je lichaam en je denk terug aan vroeger. Een kaarsje aansteken is praktisch, maar het raakt aan iets wat de handeling overstijgt.

Maar rouwen kan op allerlei manieren en hoeft niet per se een ritueel uit een eeuwenoude traditie te zijn. Zo sprak ik een tijdje geleden de familie Franken die hun dochter Alicia hebben verloren.. Zij hadden bij het graf een brievenbusje staan, waar vrienden van Alicia briefjes achterlaten. Elke keer als ze het graf van hun dochter bezochten, pakten ze er een briefje uit en lazen het samen hardop. Voor hen was dit een manier om in de sfeer te blijven waarin hun dochter nog leefde.”

 

Zie je in jouw programma andere manieren waarop mensen troost vinden na het overlijden van een dierbare?

“Samen sigaretten roken, biertjes drinken, een aai over de steen, een kus en een praatje. In deze tijd geeft de mens het geloof op een eigen vrije manier vorm. Dat vind ik heel mooi: de vrijheid hebben om te kiezen wat bij jou past, wat jou helpt.”

Hebben de gesprekken met nabestaanden jouw kijk op de dood en rouwen veranderd? Ik kan me voorstellen dat je de verhalen mee naar huis neemt.

“Zeker, de vele verhalen over verlies maken nog weleens los dat ik zelf bang ben om dierbaren te verliezen. Alleen kun je niet van iemand houden zonder dat je ook de angst voor het verlies kan voelen. Het zijn twee kanten van dezelfde medaille. Dat is het grootste wat ik heb geleerd van onze gasten. De liefde gaat niet zonder de angst voor het missen, voor de leegte.

Die veerkracht in de mens bewonder ik. Je denkt: jemig, wat maak je een hoop mee! Wat maakt het dat je aan het leven blijft hangen en van het leven blijft houden? Dat vind ik heel bijzonder. We maken veel mee, we lijden verliezen en hebben verdriet. Toch blijven we liefde voelen.”

 

Bekijk het programma Ik mis je (EO) op vrijdag om 16.30 uur op NPO1, zaterdag om 18.20 uur op NPO2 en zondag om 08.55 uur op NPO2. Op de website ikmisje.eo.nl kun je een digitaal kaarsje aansteken.